23. oktobar, Dan sećanja na Mađarsku revoluciju 1956.

Decenijama su se događaji iz oktobra 1956. godine u Mađarskoj mogli nazivati samo kontrarevolucijom. Tek nakon promene režima na prvom zasedanju skupštine, ovaj događaj od 23. oktobra je proglašen državnim praznikom. Danas se širom Mađarske i izvan njenih granica obeležava dan sećanja na heroje revolucije i borbe za slobodu.

23. oktobar je dan slobode za sve Mađare.

Mađarska revolucija i borba za slobodu 1956. ili Mađarski ustanak 1956. je revolucija naroda Mađarske protiv staljinističkog terora i borba za slobodu protiv sovjetske okupacije, što je bio jedan od najvažnijih događaja u mađarskoj istoriji u 20. veku.

Sve je započelo mirnim protestima studenata iz Budimpešte koji su krenuli od Univerziteta 23. oktobra 1956. godine, a završilo se razbijanjem otpora naoružanih revolucionara u Čepelu 11. novembra.

Na svojoj opštoj skupštini 22. oktobra 1956. godine studenti su svoje zahteve saželi u 16 tačaka, a sutradan su organizovali demonstracije kako bi izrazili svoje zahteve i solidarnost sa poljskim radničkim demonstracijama. Zahtevi su uključivali povlačenje sovjetskih trupa iz Mađarske i stvaranje nove vlade koju bi vodio Imre Nađ.

Sve je počelo mirnim demonstracijama, ali su naoružani organi represivnog režima pucali u nenaoružanu masu naroda. Drugim rečima, revolucija je postala oružana borba.

U nedelju, 4. novembra 1956. godine oko 5 sati ujutro se začuo prasak topa. Nedugo zatim, Imre Nađ je putem radija obavestio stanovništvo da su sovjetske trupe napale Budimpeštu. Revolucija je na kraju propala i počelo je doba odmazde. Hiljade ljudi su osuđeni na zatvorske kazne i internaciju, a oko 200.000  ljudi je napustilo zemlju.

Prema statističkim podacima u dokumentima sa kojih je skinuta oznaka tajnosti 1993.godine, je navedeno da je u borbama ubijeno 2652 mađarskih i 720 sovjetskih državljana. Usled revolucije zemlju je napustilo oko 176.000 građana, prema drugim podacima oko 200.000 Mađara, ali se deo njih ubrzo vratio.

Od januara 1957. godine učesnici revolucije su masovno zatvarani, a zatim su mnogi od njih pogubljeni. Brutalnu odmazdu i ugnjetavanje mađarskog naroda osudili su UN i svetska javnost.

U decenijama nakon gušenja revolucije, događaje iz 1956. godine partijsko-državna vlast je žigosala i osuđivala kao kontrarevoluciju, ali se službena ocena događaja promenila sa smenom režima. Od 23. oktobra 1989. godine ovaj značajni dan je dvostruki državni praznik u Mađarskoj i to dan izbijanja revolucije 1956. godine i Dan proglašenja Republike Mađarske 1989.godine, koji je na osnovu XXVIII zakona za 1990. godinu uvršten na popis državnih praznika. Presudna uloga događaja iz 1956. godine je naglašena i u preambuli Temeljnog zakona usvojenog 2011. godine.